Dit is het eerste deel van een tweedelig verhaal over de vrede in Ierland. Van de Troubles die een groot deel van de 20e eeuw domineerden, tot de Brexit-problemen van nu. Het eerste deel richt zich op het verhaal van Gleann Doherty, het tweede deel richt zich op de huidige situatie in Ierland en Groot-Brittannië vanwege Brexit.
“Wat er op Bloody Sunday gebeurde in 1972, heeft ons leven voor altijd veranderd. Ik was zeven maanden oud toen de dertien burgers werden doodgeschoten bij een burgerrechten demonstratie, mijn vader was nummer twaalf. Hij werd in zijn rug geschoten, hij rende helemaal niet weg, hij kroop op de grond weg toen hij werd doodgeschoten van 50 meter afstand.”
Gleann Doherty is een 47-jarige gids in Derry. Zijn familie komt uit de Bogside in Derry, de buurt die jarenlang het grondgebied vormde voor een bloedige oorlog tussen katholieken en protestanten in Ierland. Het grondgebied voor de gebeurtenissen van Bloody Sunday en de jarenlange nasleep hiervan die Gleann maar al te goed kent. Tevens is het de plek waar Gleann opgroeide, naar school ging en zichzelf uiteindelijk weer terugvond.
Ik heb hem nooit gekend, en toch mis ik hem
“Mijn vader was lid van de burgerrechtenbeweging, hij miste geen demonstratie. De enige foto die ik eigenlijk van hem had, was die ene foto bij de Bogside. Pas recentelijk kreeg ik nog een foto van iemand waarop hij ook daadwerkelijk in leven is, hij glimlachte daarin. Mijn zus en ik hebben hem nooit gekend, maar mijn vier oudere broers en zussen wel. Hij was een zachtaardige man, onderwijs stond voorop bij hem. Ik heb hem nooit gekend, en toch mis ik hem. Ik mis iets wat ik nog nooit heb gehad, en daardoor weet ik ook niet wat ik mis. Ik weet niet of dat beter is of juist niet, maar het maakt mijn band met mijn vader wel bijzonder.”
Het bloedbad van Bloody Sunday
“Wat begon als een vredige demonstratie, eindigde in een bloedbad. Mijn vader was bij de demonstratie en er ontstond een rel, zoals bij elke demonstratie toen. Er was een barricade van het Britse leger om te zorgen dat de demonstratie niet verder naar het centrum ging. Hier verzamelden veel jongeren zich en dit is waar de rellen uitbraken. Er werd eerst gas en rubberen kogels gebruikt, daarna een waterkanon. Toen ging iedereen rennen naar de Bogside. Het Britse leger ging hier naartoe met voertuigen en soldaten, waarna ze begonnen te schieten. Dit ging 15 minuten lang door voordat mijn vader uiteindelijk in zijn rug werd geschoten. Hij probeerde richting de appartementen te kruipen maar heeft het niet gehaald. Er was één man die naar mijn vader toe kroop en een gebedje in zijn oor fluisterde vlak voordat hij stierf, dus mijn vader stierf niet alleen. Er werd ook op hem gevuurd, maar hij heeft het overleefd.”
“Ze schoten specifiek op jongere mannen. Mijn vader was 32, dus hij was iets ouder dan het gemiddelde. De gemiddelde leeftijd van de gewonden was ongeveer 17 tot 25 jaar. Het waren bijna allemaal jonge jongens en bijna allemaal werden ze in hun rug geschoten, twee werden in hun gezicht geschoten. Het Britse leger kreeg het commando om te richten op jonge jongens tussen de 17 en 25 jaar. Dit deden ze omdat de gemiddelde leeftijd van een IRA-lid toentertijd 17 tot 25 jaar was. Ze hoopten ook dat de IRA terug zou vechten en terug zou schieten, zodat ze echte IRA-leden konden oppakken. De IRA schoot echter niet terug op Bloody Sunday, dus schoten ze maar op jongens die binnen die leeftijdscategorie pasten.”
“Binnen 24 uur na Bloody Sunday had de Britse overheid een ‘meest gezochten’ lijst uitgebracht en mijn vaders naam stond erop. Ze probeerden daarmee te zeggen dat het leden waren van de IRA die waren omgekomen, daarmee konden ze rechtvaardigen wat ze hadden gedaan.”
De Britse dekmantel
“Elf weken na Bloody Sunday was er een onderzoek, bekend als het Widgery-tribunaal. Dit was eigenlijk gewoon zout op de wonden. Het Widgery-tribunaal was een dekmantel vanaf het begin tot het eind. Voordat het onderzoek begon, sprak Widgery met de Britse premier die hem vertelde dat ze niet alleen een militaire oorlog vochten, maar ook een propaganda-oorlog. Hij heeft hem de uitslag van het onderzoek verteld voordat het begonnen was. Widgery deed vrijwillig mee en hij was de hoogste rechter in Engeland. Mensen werden gebrandmerkt als schutters door het Widgery-tribunaal.”
Ze hebben zijn leven al afgenomen en toch moesten ze zijn naam na zijn dood nog meer besmeuren
“De soldaat die mijn vader heeft doodgeschoten, beweerde dat hij een pistool bij zich had. Er waren echter veel foto’s van dat moment genomen en je kan zien dat zijn handen leeg zijn. Daarom beweerde de soldaat dat hij mijn vader eerder tijdens de demonstratie zag met een pistool en er daarom vanuit ging dat hij die later nog steeds had. Mijn vader heeft nooit een pistool gehad, hij was helemaal niet gewelddadig, hij walgde van het idee van een geweer. Toch werd hij afgeschilderd als de dader, de schuldige, de slechterik, in dit verhaal. Ze hebben zijn leven al afgenomen, ze hebben mij een vaderfiguur al afgenomen, en toch moesten ze zijn naam na zijn dood nog meer besmeuren. Was het niet genoeg om hem van het leven te beroven?”
“De meeste families die getroffen werden door Bloody Sunday, hadden zich ook teruggetrokken uit het onderzoek, sommige binnen een paar uur en sommige binnen een paar dagen. Ze zagen meteen dat het een dekmantel was voor de Britten. Na het onderzoek werd ook officieel iedereen die is gedood op Bloody Sunday gebrandmerkt als een schutter. Veel mensen die protestantst en unionisten zijn, geloofden de Britse overheid. Wereldwijd werd deze propaganda ook geloofd, het was duidelijk erg succesvol.”
“Uiteindelijk vond er in 2010 nog een tweede onderzoek plaatst, genaamd het Saville-onderzoek. Dit onderzoek concludeerde dat er geen schietpartij was op Bloody Sunday, maar dat het Britse leger op burgers schoot. Dit zorgde er wel voor dat er enigszins rechtvaardigheid kwam, maar dit maakt de decennia aan geweld en ellende nog niet goed.”
‘Speciale behandeling’
“Omdat je iets te maken had met Bloody Sunday, krijg je jaren later nog een ‘speciale’ behandeling van de Britten, en niet op een goede manier. We werden continu lastig gevallen door het leger omdat ze iemand uit onze familie hadden doodgeschoten. Dan zeiden ze: “We hadden meer mensen moeten afknallen”. Ze kennen je gezicht, ze weten wie je bent.”
Wij zaten in de nachtclub terwijl er handgranaten uit de ramen werden gegooid naar de politie
“Het gebeurde regelmatig. Toen wij jong waren, was hier een nachtclub. De IRA viel de politie aan vanuit die nachtclub. Wij zaten vier verdiepingen hoog in de nachtclub terwijl er handgranaten uit de ramen werden gegooid naar de politie. Ze hebben toen de nachtclub direct gesloten en mensen moesten via de brandtrap naar buiten. Terwijl ik mijn weg naar buiten probeerde te werken in de rij van honderden mensen, zag ik een politieagent aan de zijkant die naar mij keek. Hij kwam naar me toe en trok me uit de rij om me te ondervragen, ze dachten dat ik er iets mee te maken had.”
De groei van de IRA
“Veel mensen in de wereld zien de IRA als een terroristische organisatie, maar daar ben ik het niet mee eens. Ik zou zeggen dat het Britse leger en de politie een terroristische organisatie zijn. Hier is de situatie erg anders dan in het nieuws dat de Britten naar buiten brengen. Je hoort alleen maar dat de IRA een bom heeft gepland en niet waarom. De Britse bezetting van Ierse grond was de reden dat er zo veel geweld was. De enige reden waarom de IRA zo groeide was vanwege de acties van het Britse leger in Derry in 1972. Tot Bloody Sunday had de IRA in Derry maar twaalf leden, veel meer mensen waren lid van de burgerrechtenbeweging. Hierna zagen mensen in dat het geen zin heeft om vredig te protesteren, want dat kan alsnog in je dood eindigen.”
Een vernield huis
“Er werden ook veel invallen gedaan in huizen van katholieken na Bloody Sunday, mijn huis was maar één van de vele. De invallen gingen door tot de jaren negentig, de laatste keer dat mijn moeders huis werd binnengevallen was in 1992. Mijn moeder was 29 toen mijn vader stierf, een weduwe met zes kinderen. Ze moest een baan krijgen en ons bij elkaar houden. Mijn oudere broer werd gearresteerd vanwege IRA-lidmaatschap, waardoor ons huis nog vaker werd binnengevallen. Ze kwamen rond half zes ’s ochtends met jeeps net buiten mijn huis. Ik was toen nog in mijn tienerjaren, dus ik was mij aan het klaarmaken voor school. Ze bonkten op de deur totdat iemand open deed en zodra de deur open was, kwamen er dertig gewapende Britse soldaten binnen. Zij besteedden zo’n twee uur in mijn huis terwijl ik en mijn familie in één kamer moest wachten. Ik moest daar zitten en luisteren naar hoe ze ons huis en onze spullen kapot maakten. Ze stalen foto’s van ons en van mijn vader die ik tot op de dag van vandaag niet meer heb teruggekregen. Stel je voor dat je huis wordt binnengevallen twee uur voordat je naar school gaat. Mijn gedachten waren daardoor vaak niet bij school en dat is waarschijnlijk ook waarom ik al op mijn vijftiende stopte met school. Ik zag mijn moeder vaak overstuur, waarna ze weer probeerde om het huis weer op orde te brengen nadat de soldaten weggingen.”
“Er werd oorlog gevoerd in de straten waar kinderen speelden en dat werd voor ons als normaal gezien. Je kon je kinderen niet altijd binnenhouden dus je was altijd bang wanneer ze weg waren. Je hoort een explosie en bent bang dat je ze nooit meer terugziet. Ik zat met mijn vrienden op de bus naar school en vaak kwam er een soldaat binnen met een semiautomatisch wapen. Stel je voor, een achtjarig kind met een wapen in zijn gezicht. Ik was altijd bang, maar probeerde dat nooit te laten merken. Ik probeerde ook maar een zo normaal mogelijk leven te voeren en om sterk te zijn voor mijn moeder. Mijn schoolleven bestond uit legercheckpoints en dat is iets wat geen kind mag meemaken.”
“Vanwege Brexit ben ik voornamelijk bang voor de jeugd. Ik heb een oorlog overleefd. De Britse overheid heeft de term ‘Troubles’ geïntroduceerd omdat het een verzachtende term is, het maakt het minder erg dan dat het was. Dit was wel echt een oorlog. Een oorlog tussen de Britten en de Ieren. Ik heb dat overleefd en alles wat ik heb meegemaakt en heb gezien, zijn dingen die niemand zou moeten meemaken, vooral niet de jongeren vandaag. Een jongen van 17 vandaag zou niet moeten zien hoe zijn vrienden om hem heen worden vermoord, hoe zijn broer onterecht wordt opgepakt, hoe zijn huis wordt vernield. Mijn oudste kind is 22, zij is net geboren met het Goede Vrijdag Akkoord en heeft nog nooit een oorlog meegemaakt. Ik ben vooral bang voor hen, dat zij geen normaal leven kunnen leiden.”Er werd oorlog gevoerd in de straten waar kinderen speelden en dat werd voor ons als normaal gezien. Je kon je kinderen niet altijd binnenhouden dus je was altijd bang wanneer ze weg waren. Je hoort een explosie en bent bang dat je ze nooit meer terugziet. Ik zat met mijn vrienden op de bus naar school en vaak kwam er een soldaat binnen met een semi automatisch wapen. Stel je voor, een achtjarig kind met een wapen in zijn gezicht. Ik was altijd bang, maar probeerde dat nooit te laten merken. Ik probeerde ook maar een zo normaal mogelijk leven te voeren en om sterk te zijn voor mijn moeder. Mijn schoolleven bestond uit leger checkpoints en dat is iets wat geen kind mag meemaken.
Klik hier om het vervolg van dit verhaal te lezen.
PROSPECT MAGAZINE 